Ψηφιακό Δελτίο Αποστολής: Η Χαριστική Βολή στο Επιχειρείν και ο Παραλογισμός του «Ψηφιακού Λεβιάθαν»

 

Του φοροτεχνικού Γιώργου Σαββίδη

Μετά από τέσσερις δεκαετίες στην πρώτη γραμμή της οικονομικής ζωής ως φοροτεχνικός, πίστευα πως τα είχα δει όλα. Κι όμως, η πρόσφατη καταιγίδα ρυθμίσεων –από το MyData και την Ψηφιακή Κάρτα Εργασίας μέχρι το αποκορύφωμα του Ψηφιακού Δελτίου Αποστολής– αποδεικνύει ότι η κυβερνητική πολιτική έχει χάσει πλέον κάθε επαφή με την πραγματικότητα της αγοράς.

Η «Θεοποίηση» των Servers και ο Στραγγαλισμός της Συνέπειας

Το Υπουργείο έχει αποδείξει ότι πάσχει από πολλές εμμονές. Με το Ψηφιακό Δελτίο Αποστολής, όμως, ξεπέρασε κάθε όριο: επιχειρεί να μεταφέρει το παλιό, θεωρημένο βιβλίο αποθήκης στους δικούς του servers, απαιτώντας από κάθε επιχείρηση να λειτουργεί ως παράρτημα της ΑΑΔΕ σε πραγματικό χρόνο. Αυτό που βαφτίζεται «εκσυγχρονισμός» δεν είναι παρά ένας ακατανόητος γραφειοκρατικός παροξυσμός.

Το πιο παράδοξο είναι ότι τον τελευταίο χρόνο, με σειρά αποφάσεων, το Υπουργείο ουσιαστικά επανέφερε σε ηλεκτρονική μορφή τον παλαιό Κώδικα Βιβλίων και Στοιχείων. Έναν μηχανισμό που η ίδια η ιστορία κατέδειξε ως αναχρονιστικό, αναποτελεσματικό και τροχοπέδη για τη λειτουργία των επιχειρήσεων. Στα χρόνια εφαρμογής του, η φοροδιαφυγή όχι μόνο δεν περιορίστηκε, αλλά οργίαζε. Γι’ αυτό και καταργήθηκε.

Σήμερα, αντί να αξιοποιούνται σύγχρονες και στοχευμένες μέθοδοι ελέγχου —όπως οι έμμεσες τεχνικές προσδιορισμού που προβλέπονται στο άρθρο 27 του ν. 4174/2013— επαναφέρεται ψηφιακά ένα αποτυχημένο μοντέλο του παρελθόντος.

Σε μια εποχή όπου τα σύγχρονα κράτη χρησιμοποιούν ανάλυση κινδύνου(risk analysis / risk-based compliance), διασταυρώσεις δεδομένων και έμμεσες τεχνικές ελέγχου για να εντοπίζουν τον πραγματικό παραβάτη, η Ελλάδα επιστρέφει στη λογική του καθολικού φακελώματος των πάντων.

Αντί το κράτος να διευκολύνει τη ροή των αγαθών, προσθέτει αλυσίδες. Οι υπάλληλοι των εταιρειών βρίσκονται στα όρια της παραίτησης, καθώς αντί να παράγουν έργο, αναλώνονται στο να ικανοποιούν τις ψηφιακές απαιτήσεις ενός κράτους που λειτουργεί ως «μεγάλος αδελφός» πάνω από κάθε τιμολόγιο και κάθε δέμα.

Κάποτε ο επιχειρηματίας φοβόταν τον έλεγχο μία φορά τον χρόνο. Σήμερα φοβάται το “error 504” κάθε πρωί.

Η Τιμωρία του Νομοταγούς

Το μεγαλύτερο αγκάθι σε αυτή την ιστορία είναι η αδικία. Για άλλη μια φορά, τιμωρούνται οι συνεπείς.

Αυτός που θέλει να φοροδιαφύγει, θα συνεχίσει να το κάνει, διακινώντας εμπορεύματα χωρίς κανένα παραστατικό, γλιτώνοντας ταυτόχρονα και τους φόρους και τη γραφειοκρατική ταλαιπωρία.

Ο έντιμος επιχειρηματίας όμως, υποχρεώνεται σε ένα τεράστιο διοικητικό κόστος, σε επενδύσεις σε λογισμικά και σε ατελείωτες εργατοώρες, μόνο και μόνο για να είναι «νόμιμος» στα χαρτιά (ή μάλλον στις οθόνες).

Στην Ελλάδα δεν κυνηγάμε τον κλέφτη. Βάζουμε πρόστιμο σε εκείνον που άργησε να πατήσει “υποβολή”.

Ένα Περιβάλλον Εχθρικό για Επενδύσεις

Αναρωτιέμαι: ποιος σοβαρός ξένος επενδυτής θα έρθει να ρίξει κεφάλαια στην Ελλάδα όταν δει αυτό το χάος; Η ασφάλεια δικαίου και η απλότητα των διαδικασιών είναι τα πρώτα ζητούμενα. Αντ' αυτού, προσφέρουμε ένα σύστημα εχθρικό προς το επιχειρείν, από ανθρώπους που δεν είναι απλά ανίκανοι να κατανοήσουν πώς κινείται η πραγματική οικονομία, αλλά πλέον είναι και επικίνδυνοι.

Ζητάμε επενδύσεις με το ένα χέρι και με το άλλο δίνουμε εγχειρίδιο 500 σελίδων για το πώς θα στείλεις μία παλέτα.

Η Προσωπική Ευθύνη και η Κάλπη

Σε μερικά χρόνια αποχωρώ από την ενεργό δράση. Ήδη στα 65 μου, έχω συμπληρώσει 40 χρόνια δουλειάς και αυτά είναι αρκετά. Δεν γράφω επειδή «με ενοχλεί στη δουλειά μου» – άλλωστε, ο κύκλος μου κλείνει. Γράφω γιατί θεωρώ αυτούς που εφαρμόζουν το χειρότερο γραφειοκρατικό σύστημα στον κόσμο, ανθρώπους που δεν ξέρουν τι θα πει αγορά.

Ως άνθρωπος που σε όλη του τη ζωή στήριζε σταθερά την παράταξη που σήμερα κυβερνά, αισθάνομαι υποχρεωμένος να πω ότι η εμπιστοσύνη δεν είναι ανεξάντλητη. Η στήριξη δεν είναι δεδομένη, ούτε μπορεί να θεωρείται αυτονόητη όταν οι πολιτικές επιλογές απομακρύνονται από την πραγματική οικονομία και επιβαρύνουν εκείνους που προσπαθούν να παραμείνουν συνεπείς

Επίλογος

Η ψηφιοποίηση έπρεπε να μας ελευθερώσει. Αντ' αυτού, μας φυλάκισε σε ένα ψηφιακό δελτίο αποστολής χωρίς επιστροφή.

Το τραγικό δεν είναι ότι το κράτος δεν εμπιστεύεται τον επιχειρηματία. Το τραγικό είναι ότι δεν εμπιστεύεται ούτε τον ίδιο του τον εαυτό. Χτίζει ένα ψηφιακό τέρας για να κρύψει την αδυναμία του να ελέγξει τους πραγματικούς παραβάτες. Και όπως κάθε τέρας, δεν τρώει τους ενόχους· τρώει τους διαθέσιμους. Στην Ελλάδα, η τεχνολογία δεν έγινε εργαλείο προόδου. Έγινε ο πιο εξελιγμένος μηχανισμός τιμωρίας της παραγωγικής Ελλάδας.

Το Ψηφιακό Δελτίο Αποστολής δεν είναι μεταρρύθμιση. Είναι η ομολογία ενός κράτους που δεν ξέρει να κυβερνήσει χωρίς να επιτηρεί. Που δεν ξέρει να χτίσει ανάπτυξη, οπότε χτίζει πλατφόρμες. Που δεν ξέρει να πιάσει τον φοροφυγά, οπότε εξαντλεί τον νομοταγή. Και τελικά, αντί για ψηφιακό κράτος, κατασκευάζει έναν ψηφιακό Λεβιάθαν που καταπίνει ό,τι απέμεινε από την πραγματική οικονομία.

Το Ψηφιακό Δελτίο Αποστολής δεν είναι εργαλείο. Είναι η απόδειξη ότι το κράτος δεν εμπιστεύεται ούτε την αγορά ούτε τον εαυτό του. Ένα σύστημα φτιαγμένο από ανθρώπους που δεν έχουν μεταφέρει ούτε κουτί στη ζωή τους, να ελέγχει ανθρώπους που κρατούν όρθια την οικονομία εδώ και δεκαετίες.

Δεν είναι ψηφιοποίηση. Είναι ψηφιακή επιτήρηση. Δεν είναι μεταρρύθμιση. Είναι διοικητικός σαδισμός. Δεν είναι πρόοδος. Είναι οπισθοδρόμηση.

Και το χειρότερο; 

Το κράτος δεν θέλει πολίτες — θέλει υπηκόους.

Δεν του αρκεί να είσαι νόμιμος· σε θέλει γονατισμένο να αποδεικνύεις ότι δεν είσαι ένοχος.

Δεν είσαι αθώος μέχρι αποδείξεως του εναντίου —
είσαι ένοχος μέχρι να προσκομίσεις τα δικαιολογητικά σου.

Η δημιουργία έγινε γραφειοκρατική απολογία
και η εργασία μια αδιάκοπη δοκιμασία νομιμοφροσύνης.

Ένα κράτος που δεν κυνηγά την παρανομία —
κυνηγά τους νόμιμους.

 Αν αυτό είναι το μέλλον, τότε δεν μιλάμε για ψηφιακό κράτος. Μιλάμε για έναν ψηφιακό Λεβιάθαν που δεν καταπίνει τη φοροδιαφυγή, αλλά καταπίνει την ίδια την οικονομία.

Αν συνεχίσουμε έτσι, δεν θα χρειάζεται να κλείνουν επιχειρήσεις. Θα τις κλείνει το σύστημα μόνο του, με ένα pop‑up: ‘Η επιχείρησή σας δεν ανταποκρίνεται. Θέλετε να γίνει επανεκκίνηση;’ Και κάπως έτσι, η οικονομία μιας χώρας 11 εκατομμυρίων ανθρώπων καταλήγει να εξαρτάται από το αν θα κολλήσει ένας server 

Δεν χτίσαμε ψηφιακό κράτος. Χτίσαμε ψηφιακή τυραννία με λογότυπο εκσυγχρονισμού.

Υστερόγραφο

Δυστυχώς, δεν διαφαίνεται ουσιαστική ελπίδα αλλαγής πορείας. Και αυτό γιατί ούτε τα κόμματα της αντιπολίτευσης τολμούν να ασκήσουν σοβαρή κριτική στον γραφειοκρατικό παραλογισμό που πνίγει την αγορά.

Σιωπούν από φόβο μήπως χαρακτηριστούν «οπισθοδρομικά», μήπως κατηγορηθούν ότι αντιδρούν στην ψηφιοποίηση ή —ακόμη χειρότερα— ότι δήθεν χαϊδεύουν τη φοροδιαφυγή.

Έτσι, η Ελλάδα παραμένει παγιδευμένη σε ένα παράδοξο: όλοι μιλούν για ανάπτυξη, αλλά κανείς δεν τολμά να συγκρουστεί με το κράτος που την εμποδίζει.