Κοινή Επενδυτική Μερίδα & Κοινοί Επενδυτικοί Λογαριασμοί: Τι Ισχύει Φορολογικά στην Ελλάδα

 

Τα τελευταία χρόνια, η Κοινή Επενδυτική Μερίδα (Κ.Ε.Μ.) και οι κοινοί λογαριασμοί επενδυτικών προϊόντων έχουν κερδίσει έδαφος ως μέθοδος διαχείρισης επενδύσεων μεταξύ συγγενών ή συνδικαιούχων. Παρά την πρακτικότητά τους, το φορολογικό καθεστώς γύρω από αυτούς τους λογαριασμούς συχνά παρερμηνεύεται. Παρακάτω παρουσιάζονται οι βασικές αρχές που πρέπει να γνωρίζει οποιοσδήποτε σκέφτεται να χρησιμοποιήσει αυτό το εργαλείο.

---

1. Η απαλλαγή αφορά μόνο τον θάνατο, όχι εν ζωή συναλλαγές

Ο Ν.4916/2022 επέκτεινε την απαλλαγή από τον φόρο κληρονομιάς και στους «κοινούς λογαριασμούς λοιπών χρηματοπιστωτικών προϊόντων», αρκεί να υπάρχει όρος αυτοδίκαιης μεταβίβασης στον επιζώντα συνδικαιούχο (survivorship clause).

✔️ Τι σημαίνει αυτό

• Αν ένας συνδικαιούχος αποβιώσει, το υπόλοιπο της Κ.Ε.Μ. ή του κοινού επενδυτικού λογαριασμού περιέρχεται στον επιζώντα χωρίς φόρο κληρονομιάς.

• Η απαλλαγή ισχύει αποκλειστικά για μεταβίβαση λόγω θανάτου.

❌ Τι δεν καλύπτει η απαλλαγή

• Αναλήψεις εν ζωή.

• Πωλήσεις μετοχών ή άλλων τίτλων και ανάληψη των χρημάτων.

• Μεταφορά ποσών που καταλήγουν να ωφελούν αποκλειστικά έναν συνδικαιούχο.

Σε τέτοιες περιπτώσεις, η φορολογική διοίκηση δεν θεωρεί ότι εφαρμόζεται η απαλλαγή του νόμου, διότι δεν υπάρχει κτήση αιτία θανάτου.

---

2. Κίνδυνος φόρου δωρεάς σε αναλήψεις από κοινό λογαριασμό

Η ΑΑΔΕ έχει επανειλημμένα κρίνει ότι όταν ένας συνδικαιούχος κάνει ανάληψη χρημάτων που στην πραγματικότητα έχουν κατατεθεί από άλλον, αυτό μπορεί να θεωρηθεί άτυπη δωρεά.

Χαρακτηριστική είναι η ΔΕΔ 1359/2021, όπου ανάληψη από κοινό λογαριασμό μητέρας–κόρης για αγορά ακινήτου από την κόρη κρίθηκε ως φορολογητέα άτυπη δωρεά, παρά το ότι ο λογαριασμός ήταν κοινός.

Πρακτικά:

• Το κοινό όνομα δεν αρκεί για να θεωρηθεί ότι όλα τα χρήματα ανήκουν σε όλους.

• Η Εφορία εξετάζει ποιος εισέφερε τα ποσά και ποιος ωφελείται τελικά.

---

3. Τι θεωρείται “χρηματοπιστωτικό προϊόν”

Ο όρος δεν ορίζεται στον Ν.4916/2022, αλλά έχει σαφή σημασία στο ελληνικό και ευρωπαϊκό δίκαιο (MiFID II – Ν.4514/2018).
Επομένως, ως χρηματοπιστωτικά προϊόντα θεωρούνται:

• Μετοχές

• Ομόλογα

• Μερίδια αμοιβαίων κεφαλαίων & ETF

• Παράγωγα

• Κάθε τίτλος που αποτελεί “χρηματοπιστωτικό μέσο”

Άρα, η απαλλαγή λόγω θανάτου καλύπτει και την Κ.Ε.Μ., εφόσον αυτή περιέχει τέτοια προϊόντα και υπάρχει ο σχετικός όρος επιζώντος.

---

4. Το αφορολόγητο των 800.000 € και πώς εφαρμόζεται

Σε γονικές παροχές Α’ κατηγορίας ισχύει αφορολόγητο 800.000 € ανά γονέα και ανά τέκνο.
Ο φόρος επιβάλλεται μόνο στο υπερβάλλον ποσό, και κλιμακωτά:

• 1% για τα πρώτα 150.000 €

• 5% για τα επόμενα 150.000 €

• 10% για το υπερβάλλον

Παράδειγμα

Γονική παροχή αξίας 1.000.000 €:

• Αφορολόγητο: 800.000 €

• Φορολογητέο: 200.000 €

• Φόρος: 4.000 €

---

Συμπέρασμα

Η Κ.Ε.Μ. και οι κοινοί λογαριασμοί επενδυτικών προϊόντων μπορούν να αποτελέσουν χρήσιμο εργαλείο διαχείρισης περιουσίας, αλλά:

• Η φορολογική απαλλαγή ισχύει μόνο για μεταβίβαση λόγω θανάτου.

• Οι εν ζωή κινήσεις (αναλήψεις, μεταφορές, εκποιήσεις) μπορούν να δημιουργήσουν φορολογητέα δωρεά.

• Ο ορισμός των «χρηματοπιστωτικών προϊόντων» είναι σαφής και καλύπτει μετοχές, ομόλογα, αμοιβαία κ.ά.

• Οι γονικές παροχές έως 800.000 € παραμένουν ένα σημαντικό εργαλείο φορολογικού σχεδιασμού, με χαμηλή επιβάρυνση στα υπερβάλλοντα ποσά.